ปากกาลดน้ำหนักเสี่ยงตาบอดจริงไหม?

 เปิดข้อมูลล่าสุด Wegovy, Ozempic, Mounjaro, Zepbound และ Saxenda แบบไม่ทำให้ตกใจเกินจริง

ข้อมูลล่าสุด ณ เดือนพฤศจิกายน 2569 คือ FDA สหรัฐฯ ประกาศเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ว่าพบสัญญาณความเสี่ยง NAION ที่อาจเพิ่มขึ้นในผู้ใช้ยากลุ่ม GLP-1 receptor agonists และกำหนดให้ผู้ผลิตยาในกลุ่มนี้เพิ่มข้อมูลคำเตือนเกี่ยวกับ NAION ลงในฉลากยา อย่างไรก็ตาม FDA ใช้คำว่า potential increased risk หรือ “อาจเพิ่มความเสี่ยง” ไม่ได้ระบุว่าผู้ใช้ยาทุกคนมีโอกาสสูงที่จะสูญเสียการมองเห็น

ที่สำคัญ ความเสี่ยงที่พบยังถือว่า พบได้น้อยมากเมื่อเทียบกับจำนวนผู้ใช้ยา

ก่อนอื่นต้องเข้าใจว่า NAION ไม่ได้หมายถึง “ตาบอดทั้งสองข้างทันที”

NAION คือภาวะที่เลือดไปเลี้ยงบริเวณด้านหน้าของเส้นประสาทตาลดลง ทำให้เส้นประสาทตาได้รับความเสียหาย อาการคลาสสิกคือ การมองเห็นของตาข้างหนึ่งลดลงแบบไม่เจ็บ บางคนสังเกตเห็นตอนตื่นนอน เช่น อยู่ ๆ ภาพบางส่วนหายไป เห็นเป็นจุดบอด ภาพมัว สีดูผิดเพี้ยน หรือขอบเขตการมองเห็นแคบลง

ความเสียหายจาก NAION อาจถาวรได้ แต่ความรุนแรงแตกต่างกันในแต่ละคน จึงไม่ควรใช้คำว่า “ตาบอด” ในความหมายว่าผู้ใช้ยาจะสูญเสียการมองเห็นทั้งหมดเสมอไป FDA ระบุว่าปัจจัยเสี่ยงของ NAION ยังรวมถึงเบาหวาน ความดันโลหิตสูง การสูบบุหรี่ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ภาวะโลหิตจาง โรคไต และการเคยเกิด NAION ในตาอีกข้างมาก่อนด้วย

ความเสี่ยงจริงสูงขนาดไหน?

นี่คือส่วนที่สำคัญที่สุด เพราะพาดหัวข่าวมักพูดว่า “เสี่ยงเพิ่มขึ้น” แต่ไม่ได้บอกว่าความเสี่ยงพื้นฐานต่ำเพียงใด

FDA วิเคราะห์ข้อมูลจาก การทดลองแบบสุ่มควบคุม 126 การศึกษา ครอบคลุมผู้ป่วยมากกว่า 134,000 คน พบ NAION ในกลุ่มที่ใช้ GLP-1 receptor agonists ประมาณ 6.4 รายต่อ 100,000 คน-ปี เทียบกับประมาณ 3.8 รายต่อ 100,000 คน-ปี ในกลุ่มเปรียบเทียบ

พูดอีกแบบคือ แม้จะพบสัญญาณความเสี่ยงเพิ่มขึ้น แต่ตัวเลขโดยรวมยังอยู่ในระดับไม่กี่รายต่อผู้ใช้หนึ่งแสนคนต่อปี ขณะที่ FDA ระบุว่าอุบัติการณ์ NAION ในประชากรทั่วไปที่มีอายุมากกว่า 50 ปีอยู่ประมาณ 2.3–10.2 รายต่อ 100,000 คนต่อปีอยู่แล้ว

นอกจากนี้ การศึกษาข้อมูลจริงของ FDA ยังให้ภาพที่ซับซ้อนกว่า เมื่อเปรียบเทียบผู้ใช้ GLP-1 กับยา SGLT-2 inhibitor ไม่พบความเสี่ยงเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แต่เมื่อเทียบกับ DPP-4 inhibitor พบความเสี่ยงสูงขึ้นเล็กน้อย ด้วยเหตุนี้จึงยังไม่ควรตีความว่ามีความสัมพันธ์แบบตรงไปตรงมาว่า “ยาเป็นสาเหตุแน่นอน” FDA เองระบุด้วยว่ายังไม่พบกลไกจากข้อมูลสัตว์ที่อธิบายได้ชัดเจนว่า GLP-1 ทำให้เกิด NAION อย่างไร

Wegovy — Semaglutide

ถ้าถามว่ายี่ห้อไหนมีหลักฐานเรื่อง NAION ชัดที่สุดในขณะนี้ Wegovy เป็นหนึ่งในตัวที่ต้องพูดถึงมากที่สุด เพราะมีตัวยา semaglutide เช่นเดียวกับ Ozempic

European Medicines Agency หรือ EMA ตรวจสอบข้อมูลทั้งการทดลองทางคลินิก การติดตามหลังวางจำหน่าย และการศึกษาทางระบาดวิทยา ก่อนสรุปในปี 2568 ว่า NAION ควรถูกจัดเป็นผลข้างเคียงที่ “พบได้น้อยมาก” ของ semaglutide โดยนิยาม Very Rare ของ EMA คืออาจเกิดได้ไม่เกินประมาณ 1 ใน 10,000 คน

ข้อมูลจากการศึกษาขนาดใหญ่ที่ EMA ทบทวนพบว่าในผู้ใหญ่ที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 การได้รับ semaglutide มีความสัมพันธ์กับความเสี่ยง NAION ประมาณสองเท่าเมื่อเทียบกับผู้ที่ไม่ได้รับยา โดยแปลงเป็นความเสี่ยงสัมบูรณ์แล้วอยู่ประมาณ เพิ่มขึ้น 1 รายต่อการรักษา 10,000 คน-ปี ไม่ใช่ 1 ใน 100 หรือ 1 ใน 1,000 ตามที่บางโพสต์ออนไลน์อาจทำให้เข้าใจผิด

นอกจาก NAION แล้ว Wegovy ยังมีอีกประเด็นเกี่ยวกับดวงตาที่ต้องแยกจากกัน คือ Diabetic Retinopathy หรือเบาหวานขึ้นจอตา ฉลากยาระบุว่าผู้ป่วยเบาหวานที่มีประวัติจอตาผิดปกติควรได้รับการติดตาม เนื่องจากการลดระดับน้ำตาลอย่างรวดเร็วสามารถทำให้เบาหวานขึ้นจอตาแย่ลงชั่วคราวได้

ดังนั้น Wegovy มีประเด็นเรื่องตาอยู่ สองเรื่องคนละกลไก คือ NAION ที่เกี่ยวข้องกับเส้นประสาทตา และ diabetic retinopathy ที่เกี่ยวข้องกับหลอดเลือดบริเวณจอตา

Ozempic — Semaglutide

Ozempic ใช้ตัวยา semaglutide เหมือน Wegovy ดังนั้นเรื่อง NAION จึงอยู่ในกลุ่มคำเตือนเดียวกัน แม้ Ozempic จะเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีข้อบ่งใช้หลักสำหรับโรคเบาหวาน ไม่ใช่ยาลดน้ำหนักโดยตรง

EMA ระบุชื่อ Ozempic, Wegovy และ Rybelsus ซึ่งล้วนมี semaglutide อยู่ในการประเมินเรื่อง NAION โดยตรง และสรุปให้เพิ่ม NAION เป็นผลข้างเคียง Very Rare ของยา semaglutide

Ozempic ยังมีข้อมูลเกี่ยวกับ diabetic retinopathy ที่ค่อนข้างชัด จากการศึกษาระยะ 2 ปีในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีความเสี่ยงโรคหัวใจสูง พบภาวะแทรกซ้อนของ diabetic retinopathy ประมาณ 3.0% ในกลุ่ม semaglutide เทียบกับ 1.8% ในกลุ่ม placebo

ความแตกต่างชัดที่สุดในคนที่มี diabetic retinopathy อยู่ก่อนเริ่มยา โดยเกิดประมาณ 8.2% เทียบกับ 5.2% ใน placebo ขณะที่คนซึ่งไม่มีประวัติจอตาผิดปกติตั้งแต่แรกมีตัวเลขต่ำกว่ามากที่ 0.7% เทียบกับ 0.4%

สิ่งที่เชื่อว่าเกี่ยวข้องส่วนหนึ่งคือ การที่น้ำตาลในเลือดลดเร็วมากในช่วงแรก ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่รู้จักมานานแล้วว่าสามารถทำให้ diabetic retinopathy แย่ลงชั่วคราวในผู้ป่วยบางกลุ่ม ไม่ได้หมายความว่า semaglutide กำลังทำลายจอตาโดยตรงในผู้ใช้ทุกคน

Mounjaro — Tirzepatide

Mounjaro ใช้ตัวยา tirzepatide ซึ่งต่างจาก semaglutide เพราะออกฤทธิ์ทั้ง GIP และ GLP-1 receptor

ก่อนหน้านี้กระแส NAION มักพูดถึง semaglutide เป็นหลัก แต่สถานการณ์เปลี่ยนไปหลังประกาศ FDA วันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 เนื่องจาก FDA กำหนดให้ ยากลุ่ม GLP-1 ทั้งกลุ่ม รวมถึง tirzepatide เพิ่มคำเตือนเกี่ยวกับความเสี่ยงที่อาจเพิ่มขึ้นของ NAION และ FDA ระบุว่ามีรายงาน NAION ในผลิตภัณฑ์ GLP-1 ที่จำหน่ายอยู่ทั้งหมด

อย่างไรก็ตาม จุดสำคัญคือ ยังไม่ควรนำตัวเลขของ Wegovy/Ozempic มาใช้กับ Mounjaro ตรง ๆ เพราะหลักฐานเฉพาะของ semaglutide มีมากกว่า และ FDA เองประเมินความเสี่ยงระดับ “ทั้งกลุ่มยา” จากข้อมูลรวม

สำหรับเรื่อง diabetic retinopathy ฉลาก Mounjaro ฉบับปรับปรุงเดือนสิงหาคม 2569 ระบุว่าการที่ระดับน้ำตาลดีขึ้นอย่างรวดเร็วอาจทำให้ diabetic retinopathy แย่ลงชั่วคราว และผู้ป่วยที่มีประวัติเบาหวานขึ้นจอตาควรได้รับการติดตาม

Zepbound — Tirzepatide

Zepbound ใช้ tirzepatide เช่นเดียวกับ Mounjaro แต่ผลิตภัณฑ์นี้มีข้อบ่งใช้สำหรับการลดและควบคุมน้ำหนักในผู้ใหญ่ที่เข้าเกณฑ์ รวมถึงข้อบ่งใช้อื่นตามฉลากสหรัฐฯ

ดังนั้นเรื่อง NAION ในปัจจุบันควรถือว่าต้องระวังเช่นเดียวกับ Mounjaro เพราะ FDA รวม tirzepatide ไว้ในการประกาศเตือนระดับ GLP-1 class เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569

ฉลาก Zepbound ที่ปรับปรุงในเดือนสิงหาคม 2569 ยังมีคำเตือนเรื่อง diabetic retinopathy complications ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 และแนะนำให้ติดตามผู้ที่มีประวัติ diabetic retinopathy อยู่ก่อนแล้ว

เช่นเดียวกับ Mounjaro ปัจจุบันยังไม่มีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์เพียงพอที่จะบอกว่า Zepbound มีความเสี่ยง NAION เท่ากับ semaglutide เป๊ะ ๆ ดังนั้นการทำตารางแล้วบอกว่า “ตัวนี้เสี่ยงกว่าตัวนั้นกี่เท่า” ยังเร็วเกินไป

Saxenda — Liraglutide

Saxenda ใช้ตัวยา liraglutide และเป็น GLP-1 receptor agonist เช่นกัน แต่ต้องฉีดทุกวัน ต่างจาก Wegovy และ tirzepatide ที่มักใช้สัปดาห์ละครั้ง

ก่อนหน้านี้หลักฐานเรื่อง NAION ที่ได้รับความสนใจมากที่สุดมาจาก semaglutide จึงอาจเคยเห็นข้อมูลที่บอกว่า Saxenda ไม่มีประเด็นเดียวกัน แต่จากข้อมูลล่าสุด ณ เดือนพฤศจิกายน 2569 ไม่ควรสรุปแบบนั้นอีกแล้ว

FDA ประกาศให้ยากลุ่ม GLP-1 receptor agonists ทั้งกลุ่มเพิ่มข้อมูลเรื่องความเสี่ยงที่อาจเพิ่มขึ้นของ NAION และรายชื่อผลิตภัณฑ์ของ FDA รวมถึง Saxenda และ Victoza ซึ่งใช้ liraglutide ด้วย

อย่างไรก็ตาม เช่นเดียวกับ tirzepatide หลักฐานเฉพาะยาของ liraglutide ยังไม่ได้ทำให้เราสามารถพูดได้ว่า “ความเสี่ยงเท่ากับ Wegovy” ดังนั้นคำที่ถูกต้องกว่าคือ มีสัญญาณความเสี่ยงในระดับยากลุ่ม GLP-1 และอยู่ภายใต้คำเตือนของ FDA แต่ความเสี่ยงจำเพาะของแต่ละตัวยายังไม่เท่ากันในด้านความแข็งแรงของหลักฐาน

สรุปแบบง่าย ๆ แต่ละยี่ห้อตอนนี้เป็นอย่างไร?

Wegovy / Ozempic — semaglutide: หลักฐานเรื่อง NAION ชัดที่สุดในกลุ่มที่ใช้ลดน้ำหนัก โดย EMA ยอมรับเป็นผลข้างเคียง Very Rare และ FDA รวมอยู่ในคำเตือน GLP-1 class ล่าสุด นอกจากนี้ต้องระวัง diabetic retinopathy ในผู้ป่วยเบาหวาน โดยเฉพาะคนที่มีโรคจอตาอยู่ก่อน

Mounjaro / Zepbound — tirzepatide: FDA ระบุอยู่ในกลุ่มที่มี potential increased risk ของ NAION เช่นกัน แต่ยังไม่มีข้อมูลที่ควรใช้สรุปว่าความเสี่ยงเท่า semaglutide นอกจากนี้ผู้ป่วยเบาหวานที่มี diabetic retinopathy อยู่ก่อนควรได้รับการติดตามเมื่อระดับน้ำตาลลดลงอย่างรวดเร็ว

Saxenda — liraglutide: อยู่ภายใต้คำเตือน GLP-1 class ของ FDA เช่นเดียวกัน แต่หลักฐานเฉพาะตัวเรื่อง NAION ยังไม่แข็งแรงเท่า semaglutide จึงไม่ควรพูดว่า “ปลอดภัยจากเรื่องตา 100%” และก็ไม่ควรพูดว่า “เสี่ยงเท่า Wegovy” เช่นกัน

แล้วทำไมตอนแรกข่าวถึงเน้น Ozempic และ Wegovy?

จุดเริ่มต้นสำคัญมาจากงานวิจัยในปี 2567 ที่พบผู้ป่วย NAION มากกว่าที่คาดในกลุ่มผู้ได้รับ semaglutide งานดังกล่าวทำให้หน่วยงานกำกับดูแลเริ่มตรวจสอบเรื่องนี้อย่างจริงจัง

FDA ระบุว่างานวิจัยชุดแรกมีข้อจำกัดหลายประการ จึงไม่ได้ใช้การศึกษานั้นเพียงชิ้นเดียวตัดสิน แต่ตรวจสอบต่อทั้งข้อมูลการทดลองทางคลินิก รายงานหลังวางจำหน่าย งานวิจัยเชิงสังเกต และฐานข้อมูล Sentinel ก่อนออกคำเตือนในเดือนพฤศจิกายน 2569

จึงถือเป็นตัวอย่างที่ดีว่า สัญญาณความปลอดภัยไม่ได้เท่ากับการพิสูจน์เหตุและผลทันที แต่เมื่อข้อมูลหลายแหล่งเริ่มชี้ไปในทิศทางเดียวกัน หน่วยงานกำกับก็สามารถเพิ่มคำเตือนเพื่อให้ผู้ใช้และแพทย์ระมัดระวังมากขึ้นได้

คนไม่มีเบาหวานต้องกลัว diabetic retinopathy ไหม?

ประเด็น diabetic retinopathy เกี่ยวข้องกับผู้ที่เป็นเบาหวานเป็นหลัก โดยเฉพาะคนที่มีจอตาผิดปกติจากเบาหวานอยู่แล้วและระดับน้ำตาลลดเร็วหลังเริ่มรักษา

ดังนั้นคนไม่มีเบาหวานที่ใช้ยาสำหรับโรคอ้วนหรือภาวะน้ำหนักเกิน ไม่ควรนำตัวเลข diabetic retinopathy จากผู้ป่วยเบาหวานมาเทียบกับตัวเองโดยตรง

แต่เรื่อง NAION เป็นอีกประเด็นหนึ่ง เพราะคำเตือนล่าสุดของ FDA ครอบคลุมผู้ใช้ GLP-1 โดยไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้มี diabetic retinopathy

ใครควรระวังเรื่อง NAION เป็นพิเศษ?

จากข้อมูลปัจจุบัน คนที่มีปัจจัยเสี่ยงเดิม เช่น อายุเพิ่มขึ้น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง สูบบุหรี่ โรคไต ภาวะโลหิตจาง หรือ Obstructive Sleep Apnea อาจมีความเสี่ยง NAION สูงกว่าคนทั่วไปอยู่แล้ว

โดยเฉพาะคนที่เคยเกิด NAION ในตาข้างหนึ่งมาก่อน จะมีความเสี่ยงที่ตาอีกข้างจะเกิดตามมาเพิ่มขึ้น จึงควรแจ้งประวัตินี้แก่แพทย์ก่อนใช้ยา GLP-1

ในผู้ป่วยเบาหวานที่มี diabetic retinopathy อยู่แล้ว ก็ควรแจ้งแพทย์เช่นกัน เพื่อวางแผนควบคุมน้ำตาลและติดตามจอตาอย่างเหมาะสม

มีอาการแบบไหนต้องรีบไปโรงพยาบาล?

สิ่งที่ไม่ควรรอดูอาการคือ อยู่ ๆ มองไม่ชัดข้างหนึ่งโดยไม่เจ็บตา โดยเฉพาะหากเกิดหลังตื่นนอน หรือรู้สึกว่าบางส่วนของภาพหายไป เห็นเป็นจุดดำ จุดบอด มองด้านบนหรือล่างไม่ครบ สีผิดเพี้ยน หรือภาพกลางมัวอย่างชัดเจน

FDA แนะนำว่าหากเกิดอาการเหล่านี้ ผู้ใช้ GLP-1 ควรติดต่อบุคลากรทางการแพทย์ทันที และหากสงสัย NAION ควรได้รับการตรวจโดยจักษุแพทย์อย่างรวดเร็ว

ไม่ควรรอให้ผ่านไปหลายวันเพื่อดูว่าจะหายเองหรือไม่

ถ้าใช้อยู่แล้วและไม่มีอาการ ต้องหยุดยาทันทีไหม?

ไม่ควรหยุดยาเองเพียงเพราะเห็นข่าว โดยเฉพาะผู้ที่ใช้ยาเพื่อควบคุมเบาหวาน โรคอ้วน หรือมีประโยชน์ด้านหัวใจและเมตาบอลิกจากการรักษา

FDA ไม่ได้ประกาศเรียกคืนยา และไม่ได้แนะนำให้ผู้ใช้ทุกคนหยุด GLP-1 แต่ให้รับรู้ว่ามีความเสี่ยงที่พบได้ยาก และสังเกตอาการผิดปกติทางการมองเห็น หากเคยมี NAION หรือมีโรคตาอยู่เดิม ควรหารือความเสี่ยงกับแพทย์เป็นรายบุคคล

ถ้า NAION เกิดขึ้นจริง แนวทางอาจแตกต่างกันตามยาและสถานการณ์ โดย FDA แนะนำให้แพทย์พิจารณาหยุด GLP-1 เว้นแต่ประโยชน์ของการรักษาจะมีมากกว่าความเสี่ยง ขณะที่ EMA ระบุสำหรับ semaglutide ว่าหากยืนยัน NAION ควรหยุด semaglutide

แล้วสรุปว่า “ปากกาลดน้ำหนักทำให้ตาบอด” จริงหรือไม่?

คำตอบที่ตรงกับหลักฐานปัจจุบันที่สุดคือ มีความเสี่ยงจริงที่ต้องรับรู้ แต่พบได้น้อยมาก และยังไม่ใช่เหตุผลที่จะสรุปว่าคนใช้ปากกาลดน้ำหนักจะตาบอด

สำหรับ semaglutide อย่าง Wegovy และ Ozempic หลักฐานเรื่อง NAION แข็งแรงที่สุดจน EMA จัดให้เป็นผลข้างเคียง Very Rare ส่วน FDA ล่าสุดขยายคำเตือนเรื่อง “potential increased risk” ไปยัง GLP-1 receptor agonists ทั้งกลุ่ม รวมถึง liraglutide และ tirzepatide หลังประเมินข้อมูลจากการทดลอง 126 การศึกษาและข้อมูลจริงจำนวนมาก

ตัวเลขจาก FDA ยังช่วยให้มองเรื่องนี้อย่างสมเหตุสมผลมากขึ้น เพราะในการทดลองทางคลินิกพบ NAION ประมาณ 6.4 รายต่อ 100,000 คน-ปีในผู้ใช้ GLP-1 เทียบกับ 3.8 รายต่อ 100,000 คน-ปีในกลุ่มเปรียบเทียบ ซึ่งหมายความว่าเป็นภาวะร้ายแรงที่ควรรู้จัก แต่ไม่ใช่ผลข้างเคียงที่เกิดกับผู้ใช้ส่วนใหญ่

สิ่งที่ควรทำจึงไม่ใช่กลัวจนหยุดยาทันที และไม่ใช่มองข้ามเพราะคิดว่าเป็นข่าวลือ แต่คือใช้ยาภายใต้การดูแลของแพทย์ แจ้งประวัติโรคตาและปัจจัยเสี่ยงให้ครบ และจำอาการสำคัญไว้ว่า หากอยู่ ๆ การมองเห็นข้างหนึ่งลดลงโดยไม่เจ็บตา ต้องรีบตรวจ เพราะในเรื่องของเส้นประสาทตา การตรวจเร็วสำคัญกว่าการรอดูว่าอาการจะหายเองหรือไม่