ทำไมโรคไตถึงต้องระวังน้ำแร่มากกว่าคนทั่วไป?

ไตปกติมีหน้าที่ช่วยควบคุมสมดุลของน้ำ โซเดียม โพแทสเซียม และแร่ธาตุหลายชนิดในเลือด เมื่อไตทำงานลดลง ความสามารถในการขับน้ำและเกลือแร่ส่วนเกินก็อาจลดลงตามไปด้วย

NIDDK ระบุว่าผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังบางรายจำเป็นต้องควบคุม โซเดียม โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส และปริมาณของเหลว แต่ระดับการจำกัดแตกต่างกันตามระยะของโรคและผลตรวจเลือด ไม่ควรงดโพแทสเซียมหรือน้ำเองโดยไม่มีข้อบ่งชี้ เพราะการจำกัดเกินความจำเป็นก็มีผลเสียได้เช่นกัน

ดังนั้นคนที่มี CKD ระยะแรกและผลโพแทสเซียมปกติอาจยังดื่มน้ำแร่บางชนิดได้ตามปกติ ขณะที่ผู้ป่วยไตระยะท้าย ฟอกไต มีโพแทสเซียมสูง หรือแพทย์สั่งจำกัดน้ำ ต้องพิจารณาทั้ง “ดื่มน้ำอะไร” และ “ดื่มทั้งหมดวันละเท่าไร”

ความดันสูงต้องกลัวน้ำแร่ทุกยี่ห้อไหม?

ไม่จำเป็น สิ่งที่ควรดูเป็นหลักคือ โซเดียม

American Heart Association แนะนำให้ผู้ใหญ่บริโภคโซเดียมไม่เกินประมาณ 2,300 มิลลิกรัมต่อวัน และเป้าหมายประมาณ 1,500 มิลลิกรัมต่อวันเหมาะกับคนจำนวนมาก โดยเฉพาะผู้ที่มีความดันสูง อย่างไรก็ตาม โซเดียมส่วนใหญ่ในชีวิตประจำวันมาจากอาหารแปรรูป อาหารสำเร็จรูป และอาหารร้าน มากกว่าน้ำดื่ม

ตัวอย่างเช่น น้ำแร่ที่มีโซเดียม 30 มิลลิกรัมต่อลิตร หากดื่ม 2 ลิตรจะได้รับประมาณ 60 มิลลิกรัม ซึ่งยังน้อยกว่าโซเดียมจากอาหารเค็มหนึ่งมื้ออย่างมาก

แต่หากเป็นคนที่แพทย์กำหนดโซเดียมอย่างเข้มงวด การเลือกน้ำที่มีโซเดียมต่ำก็ยังช่วยให้ควบคุมยอดรวมต่อวันได้ง่ายกว่า

หัวใจล้มเหลวและคนที่บวมน้ำ ต้องระวังเรื่อง “ปริมาณน้ำ” ด้วย

คนที่มีภาวะหัวใจล้มเหลวอาจเกิดการคั่งของน้ำและโซเดียม ทำให้ขาบวม หอบ หรือน้ำหนักขึ้นจากของเหลวได้ แนวทาง AHA/ACC/HFSA ระบุว่าการหลีกเลี่ยงโซเดียมมากเกินไปเป็นสิ่งสมเหตุสมผลสำหรับผู้ป่วยหัวใจล้มเหลวที่มีอาการคั่งน้ำ

ในผู้ป่วยบางราย แพทย์อาจกำหนดปริมาณของเหลวรวมต่อวันด้วย ดังนั้นต่อให้น้ำแร่ขวดนั้นโซเดียมต่ำ ก็ไม่ได้หมายความว่าสามารถดื่มได้ไม่จำกัด

จุดสำคัญจึงไม่ใช่ว่า “น้ำแร่หรือไม่ใช่น้ำแร่” เพียงอย่างเดียว แต่คือ โซเดียมเท่าไร และปริมาณน้ำรวมทั้งวันเท่าไร

โพแทสเซียมในน้ำแร่อันตรายกับโรคไตไหม?

โพแทสเซียมสูงในเลือดหรือ Hyperkalemia สามารถส่งผลต่อการเต้นของหัวใจได้ ผู้ป่วยไตเรื้อรัง รวมถึงคนที่ใช้ยาบางประเภท เช่น ACE inhibitors หรือยาขับปัสสาวะชนิดเก็บโพแทสเซียม อาจมีความเสี่ยงสูงกว่าปกติ

แต่สำหรับน้ำแร่ทั่วไปที่ขายในท้องตลาด ปริมาณโพแทสเซียมมักต่ำมากเมื่อเทียบกับอาหาร ตัวอย่างเช่น Evian มีเพียงประมาณ 1 มก./ลิตร และ S.Pellegrino ประมาณ 2.4 มก./ลิตร ดังนั้นสำหรับน้ำแร่ทั่วไป โพแทสเซียมมักไม่ใช่ประเด็นใหญ่เท่าโซเดียมและปริมาณน้ำ

แต่ผู้ป่วยที่แพทย์สั่งจำกัดโพแทสเซียมอย่างเข้มงวดก็ควรตรวจฉลากผลิตภัณฑ์ที่ดื่มประจำอยู่ดี

แล้วแต่ละยี่ห้อต่างกันยังไง?

ข้อมูลด้านล่างเป็นข้อมูลที่ตรวจสอบได้ ณ เดือนพฤศจิกายน 2569 โดยองค์ประกอบน้ำแร่สามารถมีการปรับปรุงผลวิเคราะห์หรือฉลากได้ จึงควรใช้ ฉลากบนขวดที่ซื้อจริงเป็นข้อมูลสุดท้าย โดยเฉพาะผู้ที่ต้องจำกัดแร่ธาตุด้วยเหตุผลทางการแพทย์

Aura — แร่ไม่สูงมาก และผู้ผลิตระบุว่าโซเดียมต่ำ

Aura ระบุองค์ประกอบปัจจุบันประมาณ แคลเซียม 62 มก./ลิตร แมกนีเซียม 7.6 มก./ลิตร โพแทสเซียม 2 มก./ลิตร ไบคาร์บอเนต 180 มก./ลิตร และซิลิกา 49 มก./ลิตร โดยผู้ผลิตระบุว่าเป็นน้ำที่มีโซเดียมต่ำ ส่วนข้อมูลแบรนด์ที่รวบรวมจากฉลากอีกแหล่งระบุโซเดียมประมาณ 4 มก./ลิตร

สำหรับคนที่ต้องควบคุมโซเดียมจึงถือเป็นตัวเลือกที่มีโซเดียมต่ำมากเมื่อเทียบกับน้ำแร่บางชนิด

อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยไตที่จำกัดน้ำยังต้องนับปริมาณน้ำทั้งหมดเหมือนเดิม ไม่ได้หมายความว่าโซเดียมต่ำแล้วสามารถดื่มได้ไม่จำกัด

Evian — แคลเซียมและแมกนีเซียมปานกลาง โซเดียมต่ำ

Evian ระบุองค์ประกอบต่อ 1 ลิตรเป็น แคลเซียม 80 มก. แมกนีเซียม 26 มก. โพแทสเซียม 1 มก. และโซเดียม 6.5 มก. มีแร่ธาตุรวมประมาณ 345 มก./ลิตร

ถ้าดื่ม 2 ลิตร จะได้โซเดียมจากน้ำประมาณ 13 มิลลิกรัมเท่านั้น จึงถือว่าต่ำมากเมื่อเทียบกับเพดานโซเดียมจากอาหารทั้งวัน

ข้อควรพิจารณาหลักในผู้ป่วยไตระยะท้ายจึงไม่ใช่โซเดียมของ Evian เพียงอย่างเดียว แต่เป็นคำแนะนำเรื่องปริมาณน้ำและแร่ธาตุทั้งหมดจากแพทย์

S.Pellegrino — แร่รวมสูงกว่า และโซเดียมสูงกว่า Evian/Aura

S.Pellegrino เป็นน้ำแร่มีฟองที่มีแร่ธาตุค่อนข้างสูง โดยฉลากปัจจุบันระบุประมาณ แคลเซียม 169 มก./ลิตร แมกนีเซียม 49.2 มก./ลิตร โซเดียม 31.2 มก./ลิตร โพแทสเซียม 2.4 มก./ลิตร และแร่ธาตุรวมประมาณ 860 มก./ลิตร

หากดื่ม 2 ลิตรจะได้รับโซเดียมประมาณ 62 มิลลิกรัม ซึ่งสำหรับคนสุขภาพดีถือว่าไม่ได้สูงมากเมื่อเทียบกับอาหาร แต่ผู้ที่อยู่ในแผนจำกัดโซเดียมเข้มงวดอาจเลือกน้ำที่โซเดียมต่ำกว่านี้ได้ง่ายกว่า

นอกจากนี้ S.Pellegrino เป็นน้ำอัดก๊าซ คนที่มีกรดไหลย้อน ท้องอืด หรือเรอบ่อยอาจรู้สึกว่าอาการกำเริบหลังดื่มเครื่องดื่มมีฟอง แม้หลักฐานจะไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่เป็น GERD ต้องงด แต่หากสังเกตว่าเป็นตัวกระตุ้นก็ควรลดลง

Perrier — แคลเซียมสูง แต่โซเดียมค่อนข้างต่ำ

Perrier รุ่นธรรมชาติในข้อมูลปัจจุบันระบุ แคลเซียมประมาณ 150 มก./ลิตร แมกนีเซียม 3.9 มก./ลิตร โซเดียม 9.6 มก./ลิตร โพแทสเซียมน้อยกว่า 1 มก./ลิตร และแร่ธาตุรวมประมาณ 456 มก./ลิตร

แม้แคลเซียมค่อนข้างสูง แต่โซเดียมกลับต่ำกว่า S.Pellegrino มาก จึงไม่ควรใช้คำว่า “น้ำแร่เยอะ = โซเดียมเยอะ” เพราะแร่แต่ละชนิดเป็นคนละเรื่องกัน

ข้อควรระวังของ Perrier สำหรับบางคนกลับอยู่ที่ความซ่ามากกว่า หากมีกรดไหลย้อนหรือท้องอืดแล้วสังเกตว่าดื่มน้ำอัดก๊าซแล้วอาการแย่ลง ก็ควรเปลี่ยนเป็นน้ำไม่มีฟอง

Mont Fleur — ต้องระวังการใช้ข้อมูลเก่าจากอินเทอร์เน็ต

ข้อมูลที่เผยแพร่อยู่ในฐานข้อมูลออนไลน์เก่าของ Mont Fleur ระบุโซเดียมประมาณ 68.8 มก./ลิตร แคลเซียม 36 มก./ลิตร และแมกนีเซียม 17.2 มก./ลิตร แต่ผลวิเคราะห์ชุดนี้มีวันที่ตั้งแต่ปี 2001 จึงไม่ควรถือเป็นค่าปัจจุบันของขวดที่วางขายในปี 2569 โดยอัตโนมัติ

ถ้าฉลากปัจจุบันยังมีโซเดียมในระดับใกล้เคียงดังกล่าว ก็จะถือว่าสูงกว่า Aura, Evian และ Perrier หลายเท่า แต่แม้ดื่ม 2 ลิตรก็คิดเป็นโซเดียมประมาณ 138 มิลลิกรัมเท่านั้น

สำหรับผู้ที่ต้องจำกัดโซเดียมจริง ๆ ควรพลิกดูตัวเลข Sodium / Na บนขวดที่ซื้อ แทนการอ้างอิงตารางเก่าบนอินเทอร์เน็ต

Minéré — มีแร่ธาตุหลายชนิด แต่ต้องดูฉลากปัจจุบันหากจำกัดโซเดียม

ข้อมูลผลิตภัณฑ์ปัจจุบันระบุว่า Minéré มีแร่ธรรมชาติ เช่น แคลเซียม แมกนีเซียม โพแทสเซียม และซิลิกา แต่จากข้อมูลออนไลน์ของผู้ผลิตและร้านค้าหลักที่ตรวจสอบได้ในขณะนี้ ยังไม่มีตารางปริมาณแร่แต่ละชนิดล่าสุดที่ชัดเจนพอสำหรับนำไปใช้เป็นคำแนะนำทางการแพทย์

ดังนั้นหากเป็นคนสุขภาพดีสามารถเลือกดื่มได้ตามปกติ แต่หากเป็นผู้ป่วยไต หัวใจ หรือได้รับคำสั่งให้จำกัดโซเดียม ควรดูฉลากบนขวดจริง โดยเฉพาะตัวเลข Sodium ก่อนเลือกเป็นน้ำหลักที่ดื่มวันละหลายลิตร

ไม่ควรใช้เพียงคำว่า “น้ำแร่ธรรมชาติ” หรือคำโฆษณาด้านสุขภาพเป็นเกณฑ์ตัดสินว่าปลอดภัยกับโรคของตัวเองหรือไม่

Purra — อย่าดูแค่ค่า pH

Purra เป็นน้ำแร่ธรรมชาติจากแหล่งพระงาม จังหวัดสิงห์บุรี โดยข้อมูลผลิตภัณฑ์ปัจจุบันระบุว่ามีแร่ เช่น ซิลิกา แคลเซียม และแมกนีเซียม และมีค่า pH ประมาณ 8

แต่คำว่า “น้ำด่าง” หรือ pH 8 ไม่ได้หมายความว่าเหมาะกับโรคไต ความดัน หรือโรคอื่นมากกว่าน้ำธรรมดาโดยอัตโนมัติ

หากต้องควบคุมโซเดียม โพแทสเซียม หรือแร่ธาตุ สิ่งที่สำคัญกว่าค่า pH คือ ตัวเลขแร่ธาตุบนฉลากปัจจุบัน ซึ่งควรตรวจจากขวดที่ซื้อจริง เนื่องจากข้อมูลตัวเลขรายแร่ล่าสุดจากแหล่งทางการออนไลน์ที่ตรวจสอบได้ยังมีไม่ครบ

เป็นนิ่วในไต ต้องหลีกเลี่ยงน้ำแร่แคลเซียมสูงจริงไหม?

นี่เป็นความเข้าใจผิดที่พบบ่อยมาก

การเป็นนิ่วแคลเซียมออกซาเลตไม่ได้หมายความว่าต้องลดแคลเซียมให้ต่ำที่สุด แนวทาง AUA ปี 2026 และ NIDDK ระบุว่า การได้รับแคลเซียมจากอาหารในระดับที่เหมาะสมสามารถช่วยจับออกซาเลตในลำไส้ ทำให้ออกซาเลตถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกายน้อยลง การจำกัดแคลเซียมมากเกินไปกลับอาจเพิ่มการดูดซึมออกซาเลตได้

ดังนั้นการเห็นว่า Perrier มีแคลเซียม 150 มก./ลิตร หรือ S.Pellegrino มี 169 มก./ลิตร แล้วสรุปว่า “เป็นนิ่วห้ามดื่ม” จึงไม่ถูกต้อง

สิ่งที่ผู้มีนิ่วควรให้ความสำคัญมากกว่าคือการดื่มน้ำให้เพียงพอและลดโซเดียม โดยแนวทาง EAU แนะนำให้ผู้มีนิ่วส่วนใหญ่ได้รับของเหลวประมาณ 2.5–3 ลิตรต่อวันเพื่อให้มีปัสสาวะประมาณ 2–2.5 ลิตรต่อวัน หากไม่มีโรคอื่นที่ต้องจำกัดน้ำ และควรรักษาปริมาณแคลเซียมอาหารตามปกติ

หากเป็นนิ่วชนิดเฉพาะหรือมีโรคไตร่วมด้วย แผนการดื่มน้ำควรปรับตามแพทย์

กรดไหลย้อนเกี่ยวอะไรกับน้ำแร่?

น้ำแร่ “ไม่มีฟอง” เช่น Aura หรือ Evian ไม่ได้มีเหตุผลให้ต้องงดเพียงเพราะเป็นน้ำแร่

แต่ถ้าเป็น Sparkling Mineral Water อย่าง Perrier หรือ S.Pellegrino ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์อาจทำให้ท้องอืด เรอ และกระตุ้นอาการกรดไหลย้อนในคนบางคน

แนวทางในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ไม่ได้แนะนำให้ผู้ป่วย GERD ทุกคนงดเครื่องดื่มมีฟอง แต่ถ้าพบว่าดื่มแล้วเกิดอาการก็ควรลดหรือหลีกเลี่ยงเป็นรายบุคคล

ดังนั้นกรณีนี้ปัญหาอยู่ที่ ความซ่า ไม่ใช่แร่ธาตุ

น้ำแร่แคลเซียมและแมกนีเซียมสูง ทำให้ไตทำงานหนักหรือไม่?

ในคนที่ไตทำงานปกติ แร่ธาตุปริมาณที่พบในน้ำแร่ทั่วไปไม่ได้หมายความว่าจะ “ตกค้างในไต” หรือทำให้ไตพังเพียงเพราะดื่มทุกวัน

แต่เมื่อการทำงานของไตลดลงมาก การรักษาสมดุลของเกลือแร่จะทำได้ยากขึ้น จึงต้องดูผลเลือดและคำแนะนำเฉพาะบุคคล NIDDK ระบุชัดว่าความต้องการด้านอาหารและเกลือแร่เปลี่ยนไปตามระดับของ CKD และผู้ป่วยบางคนต้องปรับโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส โซเดียม และของเหลว

ดังนั้นประโยคว่า “คนเป็นโรคไตห้ามดื่มน้ำแร่” กว้างเกินไป ขณะที่ประโยคว่า “น้ำแร่ไม่มีผลอะไรกับโรคไตเลย” ก็ไม่ถูกต้องเช่นกัน

ถ้าต้องเลือกน้ำสำหรับคนมีโรคประจำตัว ดูอะไรบนฉลาก?

อันดับแรกดู Sodium (Na) หากเป็นความดันสูง หัวใจล้มเหลว บวมน้ำ หรือแพทย์สั่งลดเค็ม โดยยิ่งตัวเลขมิลลิกรัมต่อลิตรต่ำ ยิ่งนับยอดโซเดียมทั้งวันได้ง่าย

ถ้ามีโรคไตและเคยมีโพแทสเซียมสูง ให้ดู Potassium (K) เพิ่ม แต่สำหรับน้ำแร่ทั่วไปตัวเลขส่วนใหญ่มักต่ำมาก

ถ้าได้รับคำสั่งจำกัดน้ำ ต้องให้ความสำคัญกับ ปริมาณของเหลวทั้งหมด มากกว่าการเลือกยี่ห้อ และถ้ามีกรดไหลย้อนควรดูว่าเป็น Still Water หรือ Sparkling Water

ส่วน Calcium และ Magnesium ไม่จำเป็นต้องกลัวโดยอัตโนมัติ โดยเฉพาะเรื่องนิ่ว เพราะแคลเซียมในปริมาณเหมาะสมไม่ได้เป็นศัตรูของผู้ป่วยนิ่วแคลเซียมทุกคน

สรุปแต่ละยี่ห้อแบบง่ายที่สุด

Aura: แร่ไม่สูงมากและโซเดียมต่ำ เหมาะกว่าในมุมการควบคุมโซเดียม แต่ผู้ป่วยไต/หัวใจที่จำกัดน้ำยังต้องควบคุมปริมาณ

Evian: โซเดียมต่ำมากประมาณ 6.5 มก./ลิตร มีแคลเซียมและแมกนีเซียมระดับปานกลาง จึงไม่มีเหตุผลให้คนความดันสูงทั่วไปต้องหลีกเลี่ยงเพียงเพราะเป็นน้ำแร่

S.Pellegrino: แร่รวมและโซเดียมสูงกว่าแบรนด์ข้างต้น แต่โซเดียมยังไม่สูงเมื่อเทียบกับอาหารทั่วไป ผู้จำกัดโซเดียมเข้มงวดควรนับรวม และผู้ที่มีกรดไหลย้อนอาจไม่ถูกกับความซ่า

Perrier: แคลเซียมสูงแต่โซเดียมค่อนข้างต่ำ ประเด็นสำหรับหลายคนจึงเป็นความซ่ามากกว่าโซเดียม และแคลเซียมสูงไม่ได้แปลว่าจะทำให้เกิดนิ่วโดยอัตโนมัติ

Mont Fleur: มีข้อมูลออนไลน์เก่าที่ระบุโซเดียมสูงกว่าแบรนด์หลายตัว แต่ข้อมูลนั้นไม่ใช่ผลวิเคราะห์ปีปัจจุบัน ผู้ที่จำกัดโซเดียมควรตรวจฉลากขวดจริงก่อนใช้เป็นน้ำดื่มหลัก

Minéré และ Purra: สามารถดื่มเป็นน้ำแร่ทั่วไปได้ในคนสุขภาพดี แต่ถ้ามีข้อจำกัดทางการแพทย์ควรดูตารางแร่ธาตุบนขวดจริง ไม่ควรเลือกจากคำว่า “น้ำแร่”, “ด่าง” หรือคำโฆษณาเพียงอย่างเดียว

แล้วคนสุขภาพดีจำเป็นต้องเปลี่ยนจากน้ำธรรมดามาดื่มน้ำแร่ไหม?

ไม่จำเป็น

แคลเซียม แมกนีเซียม และแร่ธาตุจากน้ำแร่สามารถช่วยเพิ่มแร่ธาตุในอาหารได้บ้าง แต่คนส่วนใหญ่สามารถได้รับสารเหล่านี้จากอาหารตามปกติอยู่แล้ว

สิ่งที่สำคัญกว่ายี่ห้อน้ำคือ ดื่มน้ำให้เพียงพอกับร่างกาย กินอาหารสมดุล และไม่บริโภคโซเดียมจากอาหารมากเกินไป

สำหรับผู้ที่มีโรคประจำตัว กฎง่ายที่สุดจึงไม่ใช่ “ห้ามน้ำแร่” แต่เป็น ดูฉลากให้ตรงกับสิ่งที่แพทย์สั่งจำกัด

น้ำแร่ไม่ได้เป็นน้ำที่อันตรายสำหรับคนป่วย และก็ไม่ได้เป็นน้ำวิเศษสำหรับคนสุขภาพดี ความแตกต่างอยู่ที่แร่ธาตุในแต่ละขวดและความสามารถของร่างกายในการจัดการมัน หากไตและหัวใจปกติ น้ำแร่ทั่วไปแทบไม่ใช่เรื่องที่ต้องกังวล แต่หากมีโรคไต หัวใจล้มเหลว บวมน้ำ หรือถูกสั่งจำกัดโซเดียมและของเหลว การอ่านตัวเลขเล็ก ๆ บนฉลากก่อนดื่มทุกวันอาจสำคัญกว่าชื่อแบรนด์บนขวดเสียอีก